Een feminist verdiept zich in bridal couture

In de diashow van mijn herinnering zie ik vaak mij en mijn nichtje. Twee paar vlechtjes staand naast het zoveelste bruidspaar in onze grote familie. Een zelfgemaakte jurk aan, mandjes met rozenblaadjes in onze handen, en in ons hoofd twee heel verschillende zaadjes die geplant worden. Twintig jaar later zoekt zij naar een witte jurk en voel ik onbehagen. 

Onlangs vroeg mijn nichtje of ik op haar bruiloft de ceremoniemeester wilde zijn. Natuurlijk stemde ik meteen toe, ik mag haar en haar aanstaande erg graag en wat crisismanagement op zijn tijd sla ik niet af. Maar dit inkijkje in de bruidsindustrie maakte mij nerveuzer dan ik van tevoren had gedacht. 

De bruid, de bruidsmeisjes en ik togen onlangs naar een Haagse boetiek om een heuse bridal couture show te bekijken; mijn feministenpas mocht ik inleveren bij de ingang. De dame bij de receptie gaf ons een goodiebag en nodigde ons uit om een glas champagne te pakken. We liepen door een wit-beige wereld naar de catwalk die tussen de rijen jurken was gebouwd. 

Laat ik één ding vooropstellen: ik vind het heel leuk om de bruiloft met mijn familie voor te bereiden, na te denken welke jurk goed bij de bruid zou passen en tijd met hen door te brengen. Tegelijkertijd voelde ik in mijn hele lijf een sterke NEE! En terwijl ik aan mijn tweede glas champagne sipte en het mijzelf front row gemakkelijk maakte, stelde ik mijzelf de volgende vraag: Waarom haat ik bruidsjurken eigenlijk zo? 

In mijn hoofd kon ik wel een aantal redenen bedenken.

De bruidegom wordt categorisch uitgesloten bij het ritueel van de jurk: hij mag de jurk niet zien tot op de dag van de bruiloft. Een gewoonte die ongetwijfeld is overgewaaid uit Amerikaanse romantische komedies. Zo worden de scheiding der seksen en de bijbehorende genderstereotyperingen telkens bevestigd op microniveau. 

Deze rolbevestiging zag ik ook versterkt bij de kinderen die aanwezig waren. In de modeshow liepen een aantal meisjes mee als bruidsmeisje. In het publiek zaten kleine meisjes die mee waren met hun moeder. Verkleed als bruidje. Meisje. Vrouw. Bruid. Ik keek naar ze en moest aan Simone de Beauvoir denken: je wordt niet als vrouw geboren, maar tot vrouw gemaakt. Ook hier werd de imperatief van het huwelijk al vroeg ingeprent.  De ‘Ohs’ en ‘Ahs’ van de andere aanwezigen over al deze schattigheid, vielen bij mij op dovevrouwsoren. 

Wie de wereld van de bruidscouture binnenkomt, krijgt een zeer eenzijdig vrouwbeeld voorgeschoteld: de vrouw die alleen maar een prinses wilt zijn op haar grote dag. Het bruid-zijn neemt vanaf het aanzoek alle ruimte in. Wie je bent als vrouw en wat je wilt bereiken in het leven keert zich naar de romantische belofte. Joke Smit beschreef het al in haar beroemde manifest ‘Het onbehagen van de vrouw’: de Nederlandse vrouw wordt te veel gedefinieerd door haar rol als echtgenote en moeder, en daardoor verdwijnt haar maatschappelijke rol naar de achtergrond. 

Joke Smit zette 50 jaar geleden een fundamentele discussie in gang, maar appelleerde allereerst op een gevoel. Het antwoord op mijn vragen is ook allereerst datzelfde gevoel: ik voel intrinsiek dat ik geen bruid ben. Ik voel dat ik mijzelf niet in een bepaalde definitie van vrouw-zijn wil voegen. Wanneer word je feminist? Het moment dat je realiseert dat je niet helemaal thuishoort in de wereld waarin je leeft. Wanneer je vraagtekens zet bij de patronen in de wereld. En wanneer je ze blijft bevragen. En medestanders in onbehagen vindt. 

Ik voel mij categorisch niet thuis in een witte, monogame heterowereld. Ik ben blij dat mijn nichtje inspiratie heeft opgedaan tijdens de coutureshow. Ik ben ook blij dat ze mij mee neemt op expeditie naar een wereld die nooit de mijne zal zijn. Want na 40 jurken wist ik het zeker: dit nooit.

Dit artikel verscheen eerder op Feministenland.nl onder de rubriek ‘Het Feministische Leven’ .

Feministisch Kompas: Een prinsessenfilm met Kerst

Mijn wording tot feminist en liefhebber van de prinsessenfilm vonden in mijn vroege jeugd plaats. Ik had het geluk op te groeien in een gezin waar tradities en conformisme vrijwel afwezig waren. Mijn moeder dopte haar eigen boontjes, had de Opzij op de koffietafel liggen en maakte mij op jonge leeftijd al bewust van de emancipatiestrijd. Elke Kerst dreef ik haar opnieuw tot waanzin door klokslag 16:10 de televisie aan te zetten: Sissi werd uitgezonden en dit moest ik kijken.

Op Eerste Kerstdag was het nog vrij zoet, en ook gelijk problematisch want Sissi trouwt aan het einde van de eerste film met haar volle(!) neef. Op Tweede Kerstdag werd het leuk want dan ging Sissi chillen in Hongarije. Ik genoot het meest van de films als Sissi op het randje van de afgrond balanceerde. Ik hoopte mijn hele jeugd vurig dat Sissi vreemd zou gaan met graaf Andrassy op zijn kasteel in Hongarije. Maar het gebeurde niet. Op Nieuwjaarsdag was het dan tijd voor wat licht drama in Schicksalsjahre einer Kaiserin: Sissi krijgt tuberculose (wat zich manifesteert in wat kuchen en flauwvallen), laat Andrassy achter en komt via een omweg op Madeira terug bij haar prins.  

Mijn jongere zelf was ook al bewust van het feit dat het kijken naar deze films eigenlijk echt niet kon. Ik verantwoordde het voor mezelf door meer fan te zijn van de kwaaie schoonmoeder, aartshertogin Sophie (nog steeds het meest geloofwaardige karakter in de hele Sissi-franchise, gespeeld door een superieure Vilma Degischer). Ik bleef de films elke kerst kijken, totdat mijn moeder uit pure wanhoop mij de dvd-box met alle films cadeau deed zodat ik niet meer op de feestdagen hoefde te wachten. Natuurlijk heb ik de trilogie daarna nooit meer gekeken.

Kijken als feminist

Sissi definieerde de feestdagen in mijn jeugd, maar als volwassene distantieerde ik mij steeds meer van heteronormativiteit en Koningshuisliefde. Toen Netflix in 2017 A Christmas Prince online zette, drukte ik echter meteen op Play. Ik voelde wat feministisch schuldgevoel, maar ik kon mijn actie en mijn overtuigingen pas met elkaar in het reine brengen nadat ik het werk van Roxane Gay las. Zij zegt het volgende over feminisme in haar essaybundel Bad Feminist: “Feminism is flawed, but it offers, at its best, a way to navigate this shifting cultural climate”. Waarna ze het label bad feminist omarmt als geuzennaam, als erkenning van haar eigen tekortkomingen als mens maar vooral als kompas om de wereld van nu beter te begrijpen.

Dit feministisch kompas behoort in onze gereedschapskist nu Netflix een réveil van de prinsessenfilm heeft ingeluid. Door het element ‘Kerst’ toe te voegen, bereikt de prinsessenfilm een nieuwe sublimiteit. Het eerste succes kreeg een vervolg in A Christmas Prince – The Royal Wedding en de stand-alone productie The Princess Switch. De prinsessenfilm met Kerst lijkt hiermee een definitieve comeback gemaakt te hebben. 

Een goede prinsessenfilm vertelt een verhaal met een herkenbaar narratief en cliché-elementen (‘tropes’). De heldin laat haar oude wereld achter zich, ontmoet een man, raakt verwikkeld in allerlei perikelen maar uiteindelijk vindt ze haar weg naar de liefde. Een combinatie van slecht acteerwerk, een zwak plot en verschillende tropes (de wijze oude man, een brutaal kind, een kwaaie schoonmoeder) doet de rest.  Ik vind dat The Princess Switch hier buitengewoon goed in geslaagd is. Het plot (twee hoofdpersonages die voor twee dagen van leven verwisselen) is flinterdun maar vermakelijk en wordt gedragen door een levendige Vanessa Hudgens. Een sympathieke prins, wat lollige accenten en faux sneeuw zorgen ervoor dat je blijft kijken. Bij andere films zoals The Christmas Prince – A Royal Wedding slaat de balans door naar gewoonweg slecht. 

Mijn liefde voor het genre is overigens nooit helemaal weg geweest. De afgelopen jaren heb ik The Prince & Me en The Princess Diaries 2: A Royal Engagement meerdere malen gekeken. Ik geef toe dat Chris Pine hier voor een groot deel debet aan is. Maar ik ben ook gaan nadenken over wat het genre nu typeert en wat het over het feminisme anno nu zegt. Een van de belangrijkste rode lijnen in de verhalen van onze heldinnen is volgens mij het thema overgave. Overgave van hun stem, overgave van hun sociaaleconomische positie en overgave in de liefde. 

Overgave

Onze heldinnen leven hun leven, totdat ze in een koninklijke situatie terechtkomen door het ontmoeten van een prins of, in het geval van Mia in The Princess Diaries, doordat ze zelf koninklijk blijken te zijn.  Ze hoeven niet meer na te denken over het leven dat ze moeten leiden. Er wordt wel strijd geleverd – zoals door Paige die met haar nieuwe celebritystatus worstelt in The Prince & Me, en ook door Sissi wanneer ze ontsnapt naar Hongarije en onder geen beding terug wil naar Wenen. Amber moet in A Christmas Prince – The Royal Wedding haar (overigens waanzinnig slechte) blog opgeven. De prins op het witte paard is in alle gevallen een stroman van het patriarchaat die de heldin dwingt haar eigen interesses en omgeving op te geven. De vrouw wordt de mond gesnoerd onder het mom van de liefde. 

De nieuwbakken prinsessen hoeven hun stem ook niet meer te laten horen. De prinsessenfilms laten het sprookje van het nucleaire gezin herleven. Girl meets boy, en ze hoeven zich nooit meer zorgen te maken over hun carrière of hun inkomen. De prins, of in het geval van Princess Diaries 2 – A Royal Engagementhet eeuwenoude patriarchaat, voorziet in haar sociaaleconomische positie. Uiteindelijk is de liefde dan toch het antwoord. Amber protesteert slechts lichtjes bij het opheffen van haar blog want haar droomprins zegt dat het goedkomt. Paige vlucht van haar prins om haar medicijnenstudie af te maken, maar neemt hem meteen terug als hij de minimale inspanning verricht op haar diploma-uitreiking te verschijnen. De prins bevestigt zijn liefde, en er is verder niets meer nodig. 

Bij de prinsessenfilms moet ik ook altijd denken aan de bijbeltekst uit Korintiërs die het nog steeds goed doet op allerhande middelmatige bruiloften: “Alles bedekt zij, alles gelooft zij, alles hoopt zij, alles verdraagt zij.” Wij willen allemaal geloven in de helende kracht van de liefde. Overgave en verlossing door de liefde is een centraal thema bij prinsessenfilms. Er zit altijd een belofte van verandering in. Een duidelijk voorbeeld vinden we in The Prince & Me: als Paige Edvard ontmoet, is hij een dickface eerste klas. Door haar helende girl next door vibe, verandert hij binnen het uur in een ideale prins. Ook The Princess Switch en A Christmas Princebeginnen het verhaal met deze trope, al duurt het hier maximaal twee scenes. De witte, rijke, slanke prins lijkt zo snel te veranderen door een soort ingeboren nobelheid die de heldin heeft doen ontwaken. Eventuele nare karaktertrekken verdwijnen als sneeuw (met Kerst) voor de zon. 

Escapisme-feminisme

Het genre biedt ons een utopie van hoe de wereld nooit geweest is. De onderliggende boodschap van de prinsessenfilms is echter kwalijk. Mechanismen van vrouwen het zwijgen opleggen, een afhankelijke sociaal-economische positie en de mythe dat je slechte mannen kunt veranderen, worden voortgezet door deze films. Maar slechte mannen veranderen niet, het tweeverdienersmodel is pure noodzaak en echte relaties zijn hard werken. Waarom kan ik deze films dan toch zo waarderen, ondanks dat ik ze ‘doorzie’? De films bieden een uitweg uit de realiteit, iets wat goede verhalen altijd al gedaan hebben. En met een feministisch kompas kun je ongestoord blijven dromen over jouw kerstprins. 

Besproken films:

Sissi (1955)
Sissi – Die junge Kaiserin (1956)
Sissi – Schicksalsjahre einer Kaiserin (1957)
The Princess Diaries 2: Royal Engagement (2004)
The Prince & Me (2004)
A Christmas Prince (2017)
A Christmas Prince – The Royal Wedding (2018)
The Princess Switch (2018)

Dit stuk werd eerder gepubliceerd op Feministenland.

A Room of One’s Own: Nog actueel

De boekenclub van FEL besprak A Room of One’s Own van Virginia Woolf in het Parool (15 december).

“Woolf toont aan dat het vrouwen door de eeuwen heen vaak ontbrak aan een eigen plek, welvaart en tijd. Een boodschap die ook vandaag nog actueel is.”

 

 

 

 

 

 

 

 

De nieuwe vertaling van A Room of One’s Own (Een kamer voor jezelf) is verkrijgbaar bij Uitgeverij Chaos.

The Feminist Agenda – A Manifesto

Voor de lancering van Feminist Evolution Leiden schreef ik een manifest. Het is voorgedragen op vrijdag 28 september en gepubliceerd op de website van FEL.

 

 

 

 

The Feminist Agenda

We create a space for feminist thoughts and advocacy in Leiden. We believe that feminist reflection, debate and action will make a significant difference in transforming the world into a better and more equal place for women. This will not be achieved by revolution, but by evolution. By making intersectional feminist thinking accessible to new audiences, by promoting advocacy and feminist work and by providing the tools and the spaces to make change.

The Feminist Evolution will be complete when Leiden is truly inclusive. When women will have equal opportunities. When Leiden is a space where female narratives and voices can be heard. We want to accelerate emancipation in Leiden.

We do this by making a feminist community in Leiden. We bring important feminist thinkers and writers on various topics to Leiden. We provide a platform for (young) female talent. We facilitate debate, activism and a feminist lifestyle in Leiden. Last we connect existing initiatives, networks and events on feminism, emancipation and diversity. Make Leiden feminist again.

Feminist Evolution Leiden presents The Feminist Agenda, a manifesto to make Leiden more feminist and inclusive.

1.Feminism is intersectional and inclusive.

As feminists we see the multiple systems of oppression at work in the world. We see our own privileges and disadvantages. We do not strive for power, but aim at sharing power.

2. We work together in our feminist work.

Live a feminist life together. To achieve a better world, we seek cooperation and connection with others. We believe that feminism not only benefits women, but all genders.

3. We learn together and take the journey towards a more inclusive world together.

Feminism does not have the answer. There is not one kind of feminism, nor a common clear-cut goal. Multiple feminisms work towards making the world more inclusive and equal for women.

4.We are curious about each other and the world.

We see each other as human beings. Connection and true dialogue are vital for a more equal world. As feminists we have a genuine interest in people. We want to understand the world in a more profound way.

5. We facilitate feminist voices and narratives.

Our feminist voices need to be heard in the world. We look out for other women and people in a disadvantaged position by creating the spaces in which their voices can be heard. The world needs multiple perspectives.

We need a feminist presence.  

Find your feminist voice and speak up.

Find your feminist ally.

Create a feminist community.

Feel at home in a feminist world.

A feminist world is a better world for everyone.

 

D66 Leiden krijgt eerste lokale Els Borst Netwerk

Op maandag 25 juni spraken Pascalle van Eerden en ik met IJsbrand Terpstra van Politiek071 over het nieuwe initiatief Leids EBN. Luister hier het interview terug.

 

 

 

 

De afdeling van D66 in Leiden heeft het eerste lokale Els Borst Netwerk van Nederland opgericht. Het doel van deze vereniging is het inspireren en activeren van vrouwen om meer betrokken te zijn bij de (lokale) politiek. “We willen een netwerkplek creëren voor D66-vrouwen in Leiden”, aldus voorzitter Liang de Beer in Politiek071. “En laten zien hoe tof het is om actief te zijn als vrouw in de politiek.”

Met verschillende activiteiten probeert het Els Borst Netwerk om naar de positie van vrouwen in de politiek te kijken. “We proberen niet in problemen te denken maar ons te richten op het enorme potentieel”, aldus De Beer. “Hoe mooi zou het zijn als we dat naar de politiek kunnen halen?” Het netwerk richt zich op de vrouwen van D66, maar staat ook open voor de mannen. “We hebben mannelijke bondgenoten nodig”, aldus De Beer.

Afgelopen donderdagavond was de feestelijke aftrap van de Leidse lokale afdeling, met een rondvaart op de Leidse singels. Journalist en schrijver Yael Vinckx vertelde de opvarenden een persoonlijk verhaal over haar rol in de politiek. Dinsdagavond 26 juni wordt de kick-off in Old School afgesloten met de bijeenkomst ‘Meer vrouwen in de provinciale politiek’, waar het zal gaan over de Provinciale Statenverkiezingen van volgend jaar. “Iedereen is welkom, ook als ze (nog) niet politiek actief zijn.”

Na de zomer komt het netwerk met nieuwe plannen. Zo zullen er trainingen en activiteiten worden georganiseerd, maar gaat het netwerk ook op zoek naar nieuw vrouwelijk talent voor in de politiek. “Het zou mooi zijn als we in 2022 op de lijst van D66 zestig procent vrouwen hebben”, aldus De Beer. “Dat hebben we ook opgeschreven om ons afdelingsbestuur een beetje te plagen.”

Naar de AGORA 2018 Summerschool van de European Women’s Lobby

Eind deze zomer mag ik namens de Nederlandse Vrouwenraad deelnemen aan de vierde AGORA Summerschool van de European Women’s Lobby. Onderstaand persbericht werd hierover gepubliceerd op de website van de NVR:

Deze zomer organiseert de European Women’s Lobby voor de 4e maal de AGORA Summer School in Brussel. Jonge feministen uit heel Europa konden zich aanmelden voor het 5-daagse programma. Liang de Beer is namens de NVR de Nederlandse ‘delegate’.

Liang zet zich al langer in voor emancipatie in Nederland. In de afgelopen jaren organiseerde ze onder andere de netwerkborrel Leidse Praatjes voor vrouwelijke young professionals en een programma binnen D66 Leiden voor meer vrouwen in de politiek. In 2016 was ze kandidaat voor VN Vrouwenvertegenwoordiger. “Ik ben het toen helaas niet geworden, maar ik ben mij blijven inzetten voor de vrouwenzaak. Daarom ben ik nu heel blij dat de NVR mijn deelname aan AGORA steunt.”

AGORA vindt eind augustus plaats in Brussel en brengt jonge feministen uit de hele EU samen. De Summer School staat in het teken van workshops volgen, discussies voeren en een gezamenlijke agenda te creëren om emancipatie in Europa verder te brengen. Deelnemers worden ook aangemoedigd zelf hun kennis te delen door middel van een workshop.

Meer vrouwen in de politiek: is dat nu gelukt?

Begin dit jaar stuurde ik mijn redacteur bij Atria een outline van de stukken die ik wilde schrijven rondom het thema ‘Vrouwen in de politiek’. In april zou ik een reflectief verslag schrijven over hoe de gemeenteraadsverkiezingen waren verlopen voor vrouwen. Ik merkte dat ik het spannend vond: wat als vrouwen het nog slechter zouden doen? Wat als het aandeel vrouwen in de lokale politiek onder de 28 procent zou duiken? Ik wist niet wat voor opbeurende woorden of tips ik dan zou moeten geven. Ik herinnerde mij een middag op kantoor in november 2016 toen we met een groep jonge collega’s de speech van Hillary Clinton keken waarin ze gracieus haar nederlaag accepteerde. Ik dacht toen: de wereld verbetert niet lineair. Soms blijven we stilstaan. En als we niet opletten, gaan we opeens drie stappen achteruit.

Maar de gemeenteraadsverkiezingen op 21 maart 2018 gingen juist heel goed. Het aandeel vrouwen in de gemeenteraad is gestegen van gemiddeld 28 procent naar 34 procent. In mijn eigen stad Leiden is zelfs 38% van de gemeenteraad vrouw. Dit zijn overigens nog geen definitieve percentages, omdat in Leiden en veel andere gemeenten de colleges nog gevormd moeten worden en er wellicht verschuivingen zullen zijn. Het gaat dus wel beter. Ik denk dat we dat aan twee zaken te danken hebben.

Ten eerste hebben de Stem op een vrouw acties gewerkt. Mede dankzij deze campagne is er een breed bewustzijn aangewakkerd dat stemmen op de eerste vrouw van de lijst minder effectief is. Stem op een vrouw, lager op de lijst, want zij heeft de voorkeursstemmen hard nodig. En dat is massaal gebeurd. De kiezer heeft gesproken en met zijn of haar stem een correctieve beweging gemaakt.

Ten tweede zijn de kieslijsten nog steeds van belang. Als er meer vrouwen hoog op de lijst worden geplaatst, neemt de representatie in de gekozen raden toe. Dit klinkt heel logisch, maar het is belangrijk om dit extra te benoemen. De politieke partijen besteden veel tijd aan het maken van een gebalanceerde lijst (vaak door vrijwilligers). Het is nog lang niet perfect want het is een ingewikkelde taak.

Kortom: we moeten beter stemmen en betere lijsten maken. Het werk houdt niet op. Niet alleen zijn er volgend jaar weer twee belangrijke verkiezingen (Provinciale Staten en Europese), maar daarna volgen weer de landelijke verkiezingen en in 2022 gemeenteraadsverkiezingen. We moeten blijven werken om ook op deze momenten steeds weer de aandacht te vestigen op meer vrouwen in de politiek. Want als we niet opletten, verdwijnt het van de agenda. Ik verwijs graag naar mijn eerste blog met praktische tips en ervaringen om meer vrouwen politiek actief te krijgen.

En ik? Ik ben een vrouw in de politiek, zonder actieve politieke functie. Mijn partij heeft in Leiden een mooie overwinning behaald, maar helaas wel wat zetels verloren. Dat betekent dat ik voorlopig nog geen zitting zal nemen in de Leidse gemeenteraad. Maar vanuit D66 Leiden is een enorme energie ontstaan om echt werk te maken van meer vrouwen in de politiek. We hebben een lokale afdeling van het Els Borst Netwerk opgericht. De komende jaren gaan we inspiratiebijeenkomsten organiseren, talenten scouten en de zichtbaarheid van onze vrouwelijke politici vergroten.

Ik hoop dat andere lokale afdelingen ook het heft in eigen handen nemen. Dit werk moet ook op lokaal niveau gebeuren en houdt voorlopig niet op. Ik ga door. Mét dit hele hippe tasje van Atria. Politiek is te belangrijk om alleen aan mannen over te laten. Doe je mee?

Dit jaar ben ik gastblogger voor Atria, het Kennisinstituut voor Emancipatie en Vrouwengeschiedenis. Deze blog werd 4 mei gepubliceerd op Atrianieuws.

Stop de verspilling van politiek talent

Mensen vragen vaak wat mij drijft om mijn politieke ambities te realiseren. Ik denk dan aan mijn oma. Ik denk terug aan hoe zuur en verbitterd ze kon zijn. En toch mocht ik haar graag, omdat ze zo anders was. Ze had een passie voor kunst, religie en wetenschap. Pas op latere leeftijd was ze theologie gaan studeren, daar had ze het voortdurend over. Ze hield van haar kinderen en kleinkinderen, maar ik voelde dat de huiselijke rol niet haar natuurlijke rol was. Haar intelligentie en eigenheid werden vroegtijdig gesmoord in de beklemming van de jaren ‘50.

Een leven voorbij, een talent verspild. Zoveel vrouwen in het verleden hebben hun talenten niet waar kunnen maken. Het potentieel van vrouwen wordt ook vandaag de dag nog niet volledig benut. Deze verspilling wil ik voorkomen. Bij mezelf en bij andere vrouwen. In dit stuk neem ik jullie graag mee in waarom dit gebeurt en wat we eraan kunnen doen. Ik neem hier vrouwen in de politiek als voorbeeld. Slechts 28 procent van de gemeenteraadsleden en 35 procent van de Tweede Kamerleden en Statenleden. Het aantal vrouwelijke Europarlementariërs kroop naar de 42 procent bij de laatste verkiezingen.

Ik snap niet waarom. Als ik om mij heen kijk, in mijn weliswaar hoogopgeleide bubbel, zie ik veel interessante, jonge vrouwen met ambitie op het gebied van hun carrière, nuttige hobby’s en een druk privéleven. Ze zijn op de hoogte van de actualiteit, hebben een mening over maatschappelijke vraagstukken en zetten zich in als vrijwilliger. Kortom, deze interesse en betrokkenheid zou hen ook geschikt maken om zich in de politiek te mengen. Ze kunnen nog zoveel meer invloed uitoefenen met al hun talenten. Wat houdt hen dan tegen om die stap naar de politiek ook te maken?

In de brugklas riep ik ooit: ik word de eerste vrouwelijke minister-president. Die ambitie sneeuwde onder in de jaren die daarop volgden. Ik ging op in studie, werk, vriendjes en alle andere leuke dingen van het leven. Een paar jaar geleden begon het weer te kriebelen, die droom die een jonge versie van mij had. Maar ergens in mijn hoofd zei een strenge stem tegen mij: je bent te jong. Je weet niks van politiek. Je kent niemand in die wereld.

Voor dit verhaal vroeg ik ook aan een vijftigtal andere vrouwen naar hun politieke ambities door middel van een korte vragenlijst. Ik vroeg aan de vrouwen die nog niet politiek actief zijn: Wat houdt jullie tegen om de stap te zetten? Een veelgenoemde reden is tijd. We moeten al zoveel. Politiek actief worden past daar simpelweg niet in. Daarnaast worden er veel belemmerende overtuigingen genoemd: Ik ben daar nog te jong voor. Ik weet daar nog niet genoeg van. Of: ik weet van mezelf niet of ik wel de politieke capaciteiten heb. Tot slot hoorde ik veel twijfels over de politieke wereld: Is dit wel wat voor mij? Met name de politieke spelletjes en het haantjesgedrag worden veel genoemd.

Uit de vragenlijsten bleek ook dat de drive er wel is. Zowel bij vrouwen die al politiek actief waren, als bij vrouwen die de stap nog niet gezet hadden. De vijftig ondervraagde vrouwen hebben interesse in de actualiteit en de landelijke politiek. Ze hebben een mening en willen mee kunnen praten over onderwerpen die er toe doen. De vrouwen die nog niet actief zijn, ambiëren een politieke carrière en willen het wereldje graag beter leren kennen. Dit zijn vrouwen met talent. Met mooie carrières en ambities in het leven. Wat kunnen we doen om hen toch over te halen? Dat vroeg ik aan de vrouwen die al de stap naar de politiek hebben gemaakt: wat heeft hen de stap doen zetten?

Ten eerste is timing essentieel. Enerzijds gaat dit over de actualiteit – nationaal of internationaal – en is dit de aanleiding meer te gaan doen (bijvoorbeeld de verkiezing van Trump. Maar het kan ook persoonlijk zijn: het komt goed uit met werk en gezin. Daarnaast hadden veel respondenten het over gevraagd worden. Het is makkelijker om de stap te maken als je gevraagd wordt door iemand die al actief is. Dit gebeurde bij veel vrouwen. Tot slot speelde inhoudelijke betrokkenheid mee. Doordat er een inhoudelijke activiteit of betrokkenheid was, bijvoorbeeld in de wijk of bij een denktank, was de stap naar een actieve politieke rol kleiner.

Het viel mij op dat de respondenten een van de bovenstaande factoren benoemden in combinatie met intrinsieke motivatie: “Het is tijd”, “Ik heb hier een mening over”, “Ik wil me voor deze doelgroep inzetten”, “Ik heb dit altijd al gewild”. In de vragenlijst had ik ook een aanvinkoptie opgenomen over steun uit de omgeving. Maar wat bleek? Vrouwen horen zelden van partner, ouders of kinderen: ga dit doen!

Het is maart 2017. Ik presenteer een avond in Leiden over ‘Meer vrouwen in de politiek’ voor de Gemeenteraadsverkiezingen een jaar later. Ik ben lid van de betreffende partij maar het politieke leven staat nog ver van mij af. Ik ben zoekende, mijn bestuursfunctie is net afgerond en ik oriënteer me op een nieuwe baan. Na afloop van de succesvolle avond komen de voorzitter en de secretaris op mij af: wij willen op je stemmen. Ik kijk hen stomverbaasd aan. Op mij?

Belemmerende gedachten overspoelen mij. Kan ik dit wel? Maar dan is daar ook de timing en de inhoudelijke betrokkenheid. En de intrinsieke motivatie: dit heb ik altijd al gewild. Ik denk terug aan mijn oma en haar verspilde talent. Ik ga niet mijn talent verspillen! Een jaar later, op 21 maart, sta ik op een verkiesbare plek voor D66 Leiden. De eerste stap naar mijn droom is gezet.

Tips politieke partijen om vrouwen politiek actief te krijgen:

  1. Drie keer vragen. Durf als bestuurslid of fractielid letterlijk de vraag aan vrouwen te stellen. “Heb je er wel eens over nagedacht om je verkiesbaar te stellen?” “Wil je solliciteren op de functie van voorzitter in het bestuur?” Stel de vraag een paar weken later nog eens. En nog eens.
  2. Wees eerlijk over de tijdsbesteding. Dat werkt twee kanten op. Ja, raadslid zijn is intensief en speelt zich af in de avonduren. Nee, het werk in themacommissies of in een campagneteam is veel minder belastend.
  3. Betrek op inhoud. Zorg dat je vrouwen in themacommissies binnenhaalt of een inhoudelijke activiteit laat organiseren. Op een onderwerp waar ze al veel van weten of wat hun interesse heeft.
  4. Laat zien wat het politieke werk inhoudt. Door avonden te organiseren voor vrouwen die interesse hebben. Door vrouwelijke rolmodellen binnen de partij in de (sociale) media te presenteren. Door op scholen vrouwelijke raadsleden een verhaal te laten doen.

Verder lezen:

Dit jaar ben ik gastblogger voor Atria, het Kennisinstituut voor Emancipatie en Vrouwengeschiedenis. Deze blog werd 15 maart gepubliceerd op Atrianieuws.