Het was een eer om een voordracht te houden bij de herdenking in Rotterdam op 15 augustus. Op uitnodiging van het lokale comité schreef ik een tekst over herdenken, toen en nu.
De volledige tekst deel ik hier en in de volgende editie van Post Komkommertje.
Bekijk hier de uitzending van TV Rijnmond terug (15 augustus 2026, 11.00 – 12.00).
**
Geachte nabestaanden, betrokkenen en geachte aanwezigen,
Vandaag herdenken we. We herdenken het einde van de Tweede Wereldoorlog in Zuidoost-Azië. Wie wij zijn en waarom we – hier – zijn, vindt zijn oorsprong – daar en toen. Vandaag proberen we ook woorden te zoeken voor het gevoel dat het niet voorbij is. We weten: de kolonie, oorlog en migratie werken door.
Ik herdenk vandaag mijn opa en oma. De generatie die jong was in de koloniale tijd, de oorlog in Azië als volwassene heeft meegemaakt en vroeg oud werd in Nederland. Toen zij mijn leeftijd hadden, hebben mijn grootouders hun wereld volledig zien veranderen.
En wanneer je naar die woorden zoekt, kom je erachter dat de verhalen niet eenduidig zijn.
In de oorlog moest mijn opa naar een kamp omdat hij een vooraanstaand en maatschappelijk betrokken lid van de Chinese gemeenschap in Nederlands-Indië was. Hij zweeg er de rest van zijn leven over. Voor zijn kinderen was deze episode uit zijn leven slechts een fluistering. Maar in de solitude van zijn werkkamer dacht hij er de rest van zijn leven over na. Hij probeerde te begrijpen hoe de wereldgeschiedenis individuele levens had veranderd. De geboortecertificaten van zijn elf kinderen vertellen dat verhaal. Geboren in drie landen: Nederlands-Indië, Indonesië, Nederland.
Hij droeg zwaarte met zich mee. Want de val was diep voor hem. Van welvaart, aanzien en gezag naar een bestaan van vergeten ambtenaar in de provincie met een slechte gezondheid en een te groot gezin waar hij langzaam de grip op verloor.
Mijn oma bezag de wereld lichter. “De Japanners kwamen op een dag gewoon Batavia binnen fietsen.” En dat was het. Haar oorlogsherinnering. Een dag die uitblonk in absurditeit en waar ze denk ik de humor van kon inzien.
Migratie naar Nederland was niet haar keus. Ze liet een rijk leven met veel vrienden en familie achter in Indonesië. Maar ze koos niet voor zwijgen. Ze bezag de wereld in onbevangen vrolijkheid. Ze stelde haar huis open voor de diaspora. Zij wist als geen ander het leven met beide handen aan te pakken.
Zo kunnen twee verhalen binnen één familie bestaan. Loyaliteiten verschillen. De wensen voor de toekomst verschillen. Tussen blijven en vertrekken. Tussen Nederland en Indonesië.
En zo vertelt ook elke generatie haar eigen verhaal.
Ik herdenk vandaag ook het verdriet dat nu doorwerkt. Ik kijk naar de eerste generatie en ik weet niet wie ze echt zijn. Door de kloof die kolonialisme, oorlog en migratie hebben achtergelaten.
Laatst schrok ik midden in de nacht wakker: ik weet niet eens wat de moedertaal van mijn grootouders was. Hoe kan ik de woorden vinden als de taal me verder doet wegdrijven?
Dat is het diasporaleven. In Indonesië voel ik het in al haar scherpte. Het verlies van een taal, een land, mensen die op je lijken.
Maar ook in Nederland voel ik niet altijd de ruimte voor dat verhaal van vele talen, contexten en continenten. Mag ik me nog thuis voelen in dit land? De titel van het boek van Janice Deul uit 2025 spookt regelmatig door mijn hoofd.
We zijn nu hier door wat er toen, daar gebeurd is.
Maar meer nog dan dat verleden, herdenk ik vandaag het heden. Ik herdenk de mensen die nu met kolonialisme, oorlog en migratie te maken hebben. Ik denk aan hun kleinkinderen die over 100 jaar dezelfde vragen stellen die ik nu stel. Ik wil mijn schijnwerper zetten op dat verhaal. Laten we daar onze woorden aan geven.
Laten we vandaag herdenken, want het verleden is niet voorbij.
